چرا کسب وکارهای زنان پس ازجنگ درایران بیشترین آسیب را دید

رکود کسب‌وکارهای زنان پس از جنگ در ایران؛ وقتی نخستین قربانی اقتصاد، زنان کارآفرین هستند

نویسنده: …سیده زهره اصغری.کارافرین درحوزه پولی ومالی

مقدمه

هر جنگی، حتی اگر کوتاه‌مدت باشد، تنها زیرساخت‌ها را تخریب نمی‌کند؛ بلکه اقتصاد، اشتغال و معیشت میلیون‌ها نفر را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. در ایران نیز تنش‌های نظامی اخیر، در کنار تورم مزمن، تحریم‌ها و محدودیت‌های اینترنت، فشار مضاعفی بر کسب‌وکارهای کوچک وارد کرده است. در این میان، زنان کارآفرین و صاحبان مشاغل خرد بیش از بسیاری از گروه‌های دیگر آسیب دیده‌اند.

کسب‌وکارهایی که با سرمایه اندک، فروش اینترنتی یا خدمات محلی شکل گرفته بودند، اکنون با کاهش مشتری، افزایش هزینه‌ها و بی‌ثباتی اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

---

زنان؛ آسیب‌پذیرترین گروه بازار کار

بر اساس داده‌های رسمی مرکز آمار ایران، نرخ مشارکت اقتصادی زنان در سال‌های اخیر حدود ۱۴ تا ۱۵ درصد بوده است؛ یعنی از هر ۱۰۰ زن در سن کار، تنها حدود ۱۵ نفر در بازار کار حضور دارند. این رقم یکی از پایین‌ترین نرخ‌های مشارکت زنان در منطقه و پایین‌تر از میانگین جهانی است.

پایین بودن مشارکت اقتصادی به این معناست که زنان پیش از بحران نیز دسترسی محدودی به فرصت‌های شغلی داشته‌اند؛ بنابراین هر شوک اقتصادی، احتمال خروج آنان از بازار کار را افزایش می‌دهد.

---

چرا کسب‌وکارهای زنان بیشتر آسیب دیدند؟

بخش بزرگی از فعالیت اقتصادی زنان در ایران در حوزه‌های زیر متمرکز است:

- فروش آنلاین و اینستاگرامی

- صنایع دستی

- پوشاک

- آرایش و زیبایی

- آموزش خصوصی

- تولیدات خانگی

- خدمات فرهنگی و هنری

این کسب‌وکارها معمولاً سرمایه محدودی دارند و وابسته به تقاضای روزانه مشتریان هستند. در شرایط جنگی یا پس از آن، نخستین هزینه‌ای که خانواده‌ها کاهش می‌دهند، خرید کالاها و خدمات غیرضروری است؛ در نتیجه درآمد این مشاغل به سرعت افت می‌کند.

---

اینترنت؛ ستون اصلی بسیاری از کسب‌وکارهای زنان

در سال‌های اخیر، هزاران زن ایرانی بدون نیاز به سرمایه زیاد از طریق شبکه‌های اجتماعی و فروشگاه‌های آنلاین کسب درآمد می‌کردند.

اما اختلال‌ها و محدودیت‌های اینترنت باعث شد:

- سفارش‌های آنلاین کاهش یابد.

- ارتباط با مشتریان قطع شود.

- پرداخت‌های اینترنتی با مشکل مواجه شود.

- تبلیغات و بازاریابی دیجیتال تقریباً متوقف شود.

گزارش‌های پژوهشی تأکید می‌کنند که اقتصاد دیجیتال یکی از مهم‌ترین مسیرهای اشتغال زنان بوده و اختلال در اینترنت، این گروه را بیش از سایرین تحت تأثیر قرار داده است.

---

تورم؛ دشمن خاموش کسب‌وکارهای کوچک

یکی دیگر از پیامدهای بحران، افزایش شدید هزینه‌های تولید است.

کارآفرینان زن امروز با افزایش قیمت:

- مواد اولیه

- بسته‌بندی

- حمل‌ونقل

- اجاره

- انرژی

روبه‌رو هستند؛ در حالی که قدرت خرید مشتریان کاهش یافته است.

در چنین شرایطی بسیاری از صاحبان مشاغل کوچک ناچار شده‌اند تولید را کاهش دهند یا فعالیت خود را متوقف کنند.

---

زنان سرپرست خانوار؛ در خط مقدم بحران

بخش قابل توجهی از زنان شاغل، سرپرست خانوار یا یکی از تأمین‌کنندگان اصلی درآمد خانواده هستند.

تعطیلی یک کارگاه خانگی، یک مزون کوچک یا فروشگاه اینترنتی تنها به معنای از دست رفتن یک شغل نیست؛ بلکه می‌تواند معیشت یک خانواده را با خطر جدی روبه‌رو کند.

پژوهش‌های بین‌المللی نیز نشان می‌دهند در دوره‌های جنگ و بحران، زنان معمولاً زودتر از مردان از بازار کار خارج می‌شوند و بازگشت آنان به اشتغال نیز دشوارتر است.

---

آثار بلندمدت رکود کسب‌وکارهای زنان

کارشناسان معتقدند ادامه این روند می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای داشته باشد، از جمله:

- افزایش فقر خانوار

- کاهش درآمد زنان

- افزایش وابستگی اقتصادی

- کاهش سرمایه‌گذاری در کسب‌وکارهای کوچک

- افت نوآوری و کارآفرینی

- افزایش نابرابری اقتصادی

از دست رفتن کسب‌وکارهای کوچک زنان، تنها یک مسئله فردی نیست؛ بلکه بخشی از ظرفیت تولید و اشتغال کشور را نیز تضعیف می‌کند.

---

راهکارهای پیشنهادی

برای جلوگیری از تعطیلی بیشتر کسب‌وکارهای زنان، اقتصاددانان بر اقداماتی مانند:

- پرداخت وام‌های کم‌بهره

- معافیت‌های مالیاتی موقت

- حمایت از مشاغل خانگی

- توسعه زیرساخت‌های تجارت الکترونیک

- دسترسی پایدار به اینترنت

- آموزش بازاریابی دیجیتال

- ایجاد صندوق‌های حمایتی ویژه زنان کارآفرین

تأکید می‌کنند. چنین اقداماتی می‌تواند به حفظ اشتغال و افزایش تاب‌آوری اقتصادی کمک کند.

جمع‌بندی

زنان کارآفرین در سال‌های اخیر با مجموعه‌ای از چالش‌ها شامل تورم، تحریم، رکود، محدودیت‌های اینترنت و تنش‌های نظامی روبه‌رو بوده‌اند. بسیاری از آنان با وجود سرمایه اندک، توانسته بودند کسب‌وکارهای موفقی ایجاد کنند، اما بحران‌های اخیر این دستاوردها را تهدید کرده است.

حمایت از کسب‌وکارهای زنان، صرفاً حمایت از یک گروه اجتماعی نیست؛ بلکه سرمایه‌گذاری برای حفظ اشتغال، کاهش فقر و تقویت اقتصاد کشور است. هر سیاستی که امکان ادامه فعالیت این کسب‌وکارها را فراهم کند، می‌تواند آثار مثبتی بر اقتصاد خانواده‌ها و جامعه داشته باشد.